Yakın tarihimizin görsel kaydı: Ara Güler Arşivi
Ara Güler, Haziran 2017’de Leica Gallery İstanbul’da gerçekleşen bir çekim sırasında kendinden şöyle bahseder: “Ben vazifemi yapıyorum. Ben bir devri öteki asırlara taşıyan bir adamım. Benim adım fotoğrafçı değil, foto muhabiridir. Fakat fotoğrafçı da aynı zamanda foto muhabirleri de birer tarihçidir. Biz tarihin emrettiğini yapıyoruz ve insanları birbirine uzlaştırmaya çalışıyoruz.” Ara Güler, tam da kendinden bahsettiği gibi, 1950’li yıllardan itibaren çektiği fotoğraflar ve gerçekleştirdiği röportajlar ile Türkiye’yi dünyaya, dünyayı Türkiye’ye taşımıştır. Bu nedenle İstanbul’un Gözü, kendisine yakışan bir söylemdir.
Ara Güler’in 70 yıllık arşivi, İstanbul’un farklı dönemlerinden tarihi belge niteliği taşıyan fotoğraflar; dünyanın farklı kıtalarından şehir ve insan manzaraları; İsmet İnönü, Winston Churchill, Indira Gandhi, Alfred Hitchcock, Salvador Dali, Picasso gibi önemli kişilerin portreleri ile doludur. Bu arşivi kalıcı kılmak ve gelecek asırlara sağlam taşınmasını sağlamak üzere yaklaşık iki yıldır hazırlıkları devam eden Ara Güler Arşiv ve Araştırma Merkezi (AGAVAM) ve Ara Güler Müzesi projeleri geçtiğimiz Ağustos ayında Bomontiada, İstanbul’da açıldı. Sanatçının 90. yaş doğum günününe denk gelen 16 Ağustos 2018’de kapılarını açan Ara Güler Müzesi’nin ilk sergisi “Islık Çalan Adam”, ziyaretçilere Ara Güler arşivinden bir seçki sunuyor. Geçtiğimiz ay AGAVAM ve Ara Güler Müzesi’nin direktörü Umut Sülün ile her iki kurumun da kuruluş amacı, çalışma misyonu ve gelecek projeleri üzerine sohbet ettik. Röportajın ertesi günü ise büyük ustanın vefat haberini aldık. Şimdi elimizde kalan arşivin önemi daha da büyük. Ara Güler’in çalışmalarında saklı tarihi gelecek nesillere aktarmak ve sanatçıyı hak ettiği değer ile yaşatmak ise bizlerin görevi.
Saygı ve sevgi ile… Ara Güler, 1928 – 2018.
Yaklaşık iki yıldır devam eden bir çalışmayla 70 yıllık Ara Güler arşivini tasnif ediyorsunuz. Nelerden oluşuyor şimdiye kadar kaydedilen arşiv?
Ara Güler arşivi önemli bir fotoğraf arşivi olmasının yanında önemli de bir belge arşivi niteliği taşıyor. Dijitalleştirdiğimiz her fotoğraf ve belgeyi bilgileri ile birlikte kaydettiğimiz bir arşiv programımız bulunmakta. İlerleyen yıllarda online olarak herkesin kullanımına açacağımız Ara Güler arşivine kullanıcılar bu program üzerinden erişim sağlayacak.
İlk sergimizi Karşılaşmalar ekibi ile birlikte hazırladık. Karşılaşmalar’dan Sevim Sancaktar ve AGAVAM’dan da ben serginin küratörlüğünü yapıyoruz. Sergi ismini Ara Güler’in lise yıllarında yazdığı Babil’den Sonra Yaşayacağız hikayesindeki geceleri sokaklarda ıslık çalarak dolaşan bir karakterden alıyor. Ara Güler’in foto muhabirliği öncesi piyes metinlerinde, sinema denemelerinde ve hikayelerinde bir düşünme pratiğinin ve imaj dünyasının oluştuğunu gördük. Her şeyi buradan başlatmak anlamlı olacak diye düşündük. Sergiye ilk girdiğinizde de vitrin içerisinde bu hikaye kitabının Ara Güler tarafından yapılmış maketini görme şansınız oluyor. Ayrıca sergide Ara Güler’in aile albümünden çıkan fotoğraflar ve arkalarındaki notlara yer verdiğimiz bir bölüm var. İzlediğimiz yol sergi ile eş zamanlı yayınlanan Islık Çalan Adam kitabının da yol haritası. Sergide ikinci galeriden itibaren Ara Güler’in foto muhabiri olarak arşivine kattığı fotoğrafların bir yansımasını görebilirsiniz. Röportajlar, çağdaşları ile ilişkisi, klasik İstanbul fotoğrafları, kullandığı makinalardan örnekler ve yıllar içinde
yapmış olduğu maket kitaplar…
AGAVAM tüm arşivin yer aldığı ve üzerinde çalışmalar yürüttüğümüz bir merkez. Zaman içerisinde araştırmacıların, küratörlerin, sosyal bilimcilerin faydalanabileceği bir yapıya dönüşmesini hayal ediyoruz. Burada halihazırda devam eden konservasyon ve dijitalleştirme çalışmalarımızın takvimi dahilinde gelen projelere ve taleplere cevap vermeye çalışıyoruz. Şimdiye kadar bazı akademik metinlerde, sergilerde, kitaplarda Ara Güler
arşivinden yararlandırma fırsatımız oldu.
Ara Güler Müzesi’nin öncelikli amaçlarından biri Ara Güler arşivini kamusal alanda ulaşılabilir bir hale getirmek. İlerleyen zamanlarda Ara Güler arşivine temas edecek işler üreten sanatçıların da işlerini sergilemeyi düşünüyoruz. Galatasaray’daki Güler Apartmanı’nın da müzeye dönüştürülmesinden sonra Bomontiada’daki müze binamızda yurt içi ve yurt dışından sanatçı ve küratörler ile daha fazla iş birliği yapma şansı yakalayacağız.
